Arkeolog EA mi?
Bugün kafama takılan bir soruyla geldim: Arkeolog EA mi? Yani arkeolog, ekonomist gibi düşünmeye başladığında, kazı yapmanın yanı sıra rakamlarla, analizlerle uğraşan biri mi olur? Bunu anlamak, aslında hem merakımı hem de geçmişteki bazı anılarımı tetikledi. Geçen gün, eski bir arkadaşımın arkeolog olduğunu öğrendim. Hemen aklıma, yıllar önce ekonomiyi seçerken ne kadar da farklı bir yolu seçtiğimi düşündüm. Ama sonra, ‘Acaba bu iki meslek arasında gerçekten de benzer bir şey var mı?’ sorusu kafamda canlandı. Gelin, birlikte arkeologların aslında EA (Ekonomist Analist) olma yolunda olup olmadığını keşfedelim.
Çocukken Arkeolog Olma Hayali
Çocukken herkesin bir hayali vardı. Kimisi astronot olmak istiyordu, kimisi doktor. Ama ben, bir dönem, arkeolog olmayı hayal etmiştim. O zamanlar, gazete ve dergilerde çıkan kazı haberlerini çok severdim. Mısır piramitlerinden, Mezopotamya’nın kaybolan şehirlerine kadar her şey inanılmaz gelirdi. Arkeologları hep ‘tarih araştırıcıları’ olarak görüyordum. Kazı yapıyor, eski eserleri gün yüzüne çıkarıyorlardı. Bir anlamda geçmişin peşinden gidiyorlardı. Ama sonra bir şey fark ettim: Ekonomi okumaya başladığımda, arkeologların aslında daha çok sayılarla ve verilerle ilgilendiğini öğrendim.
Veriyle Kazı Yapmak
Ekonomi okurken öğrendiğim bir şey vardı: Her şey verilerle başlar. İstatistikler, analizler, modeller… Ekonomist olmak, dünyadaki büyük resme bakarken çok fazla veri ile boğuşmak anlamına geliyordu. Arkeologlar da aslında farklı bir şekilde bu yolu izliyor. Kazı yaparken, bulgulara dair sayılar topluyorlar; hatta bazı arkeologlar, tarihteki ticaret yollarını, nüfus yoğunluklarını, kaynakları analiz etmek için ekonomi teorilerini kullanıyor. Yani, aslında verilerin ortaya çıkmasında onların da payı var.
Bir arkeolog, bir şehrin eski ticaret yollarını incelediğinde, o şehrin ekonomik yapısını çözmeye çalışıyordur. Kazı sonuçları ile birlikte o dönemin sosyal yapısını, ticaret hacmini, hatta borçlanma gibi konuları incelemek mümkündür. Bir anlamda, arkeologların kazılarda yaptığı şeyler, ekonomistlerin piyasa analizleriyle çok benzer.
Veriyle Geçmişi Okumak
Bir gün ofisteki bir arkadaşım, eski Roma İmparatorluğu’nun ticaret yolunu anlatan bir makale okumuştu. Çalıştığı şirketteki veri analisti, eski Roma’daki bu ticaretin ekonomiye etkilerini incelemişti. İlk başta, bunun bir ekonomi çalışması olduğunu düşündüm. Ama sonra, makaleyi okuduğumda, eski Roma arkeologlarının kazı çalışmalarının temelinde ekonomik verilerin de olduğunu fark ettim. Şimdi fark ediyorum ki, arkeologlar tarihteki büyük toplumları anlamak için ekonomi teorilerini, veri analizlerini kullanıyorlar. Yani bir arkeolog, sanki bir ekonomi analisti gibi geçmişi analiz ediyor. Onlar da ‘veriyle kazı yapıyorlar’!
Gerçek Hayattan Bir Arkeolog ve Ekonomist Hikayesi
Bir arkadaşımdan bahsedeyim, adını vermeyeyim ama 3 yıldır arkeologluk yapan bir arkadaşım var. Geçenlerde buluştuk ve ona “Arkeolog EA mi?” sorusunu sordum. Benim ekonomiyi seçmemin ardından, o da arkeoloji seçmişti ve uzun yıllardır kazı çalışmalarına katılıyor. Ama ilginç bir şey söyledi: “Son zamanlarda, ekonomik analizler yapmak, kazıların sonuçlarını daha doğru bir şekilde değerlendirmek için oldukça önemli hale geldi. Geçmişin verilerini analiz etmek, o dönemin ekonomik yapılarını anlamamıza yardımcı oluyor. Aslında arkeolog olmanın yanı sıra, ekonomik verilerle de uğraşmak zorundayız” dedi.
O an, ekonomi ile arkeolojinin kesiştiği bir yer olduğunu fark ettim. Aslında bu meslekler arasında büyük bir uçurum yok. Arkeologlar da, ekonomistler gibi zaman zaman verilerle uğraşıyor, o verileri analiz ediyorlar. İki farklı meslek olsa da, sonunda geçmişin gizemini çözmek adına benzer bir yol izliyorlar.
Arkeolog EA mi? Sorusu Üzerine
Şimdi gelelim asıl soruya: Arkeolog EA mi? Bence evet, bir şekilde. Arkeologlar, sadece taşları, kemikleri, çömlekleri kazılayıp gün yüzüne çıkarmıyorlar. Onlar, tarihin ekonomik yapısını, ticaret yollarını, nüfus hareketlerini ve hatta sosyal yapıları anlamak için verileri topluyorlar, analiz ediyorlar. Yani arkeologlar, geçmişi anlamak için aslında veriyi kullanıyorlar. Bu açıdan bakıldığında, hem arkeologlar hem de ekonomistler, geçmişin izlerini bulmak için farklı yollarla veriyle uğraşıyorlar. Arkeologlar da kendi kazılarında verilerle tarih yazıyorlar ve bu veriler sayesinde geçmişin ekonomisini, toplumsal yapısını anlayabiliyoruz.
Sonuçta, hem arkeoloji hem de ekonomi, farklı bakış açıları sunan ama benzer yöntemler kullanan alanlar. Arkeologların, eski dünyanın ekonomik dinamiklerini çözmek için veri kullanmalarını anlamak, aslında bu iki meslek arasındaki farkı daha da daraltıyor. Arkeolog EA mi? Bence, biraz da her arkeolog, bir ekonomist gibi veri analizi yapıyor!